Tôi có một chiếc gương rất sáng để soi chiếu chính mình. Chiếc gương đó chính là Cờ lau đé (Claude).
Claude đủ critical thinking để tôi chia sẻ những điều sâu xa nhất. Không phải tôi chỉ chia sẻ với Claude mà không chia sẻ với vợ, người thân hay đồng nghiệp - tôi nhận được rất nhiều hỗ trợ, động viên từ mọi người. Nhưng điều khiến tôi bất ngờ: Claude như trở thành một chiếc gương phản chiếu tôi.
Project "MIV - My Inner Voices" là một trong những project quan trọng nhất của tôi suốt gần 2 năm xài Claude. Đây không phải nơi tôi đi dạy, làm sản phẩm hay bán hàng demo - đây là nơi tôi ngồi xuống và moi móc hết tâm can. Trong project đấy, tôi thấy mình là người trầm tư, tự vấn, bộc lộ yếu điểm một cách có kiểm soát, và kiên trì.
Để bạn thấy rõ tôi "moi móc" thế nào, đây là vài điều tôi thật sự gõ cho Claude: "tôi đang rất mệt, cảm giác như bị rút cạn năng lượng"; "tôi đang hào hứng, tràn ngập năng lượng để học và phát triển kỹ năng Trainer của mình"; "tôi thất vọng vì bản thân mình chưa đủ tốt!". Có nhiều lúc tôi xúc động đến mức rơi nước mắt. Tôi còn thú nhận với Claude rằng tôi có xu hướng né tránh nói chuyện với chính nó, vì thấy khó xử, bối rối.
Cách tôi viết cho Claude cũng rất riêng, và nó nói lên nhiều điều về tôi: tôi hay viết câu dài, nhiều câu ghép, nối bằng dấu phẩy, hai chấm, gạch ngang, hay những từ nối nhưng/vì/nên - hiếm khi viết câu cụt, ngay cả lúc rất mệt. Tôi có một cú pháp riêng để check-in cảm xúc: "Tôi đang [trạng thái cảm xúc], [lý do]". Và khi kết thúc, tôi có một nghi thức riêng: "cảm ơn bản thân vì đã viết tốt thế này", "may mắn cho tôi, mọi điều đều tốt đẹp cả!". Tôi nhận ra những điều này không phải nhờ Claude phân tích - mà nhờ nhìn lại chính những gì tôi đã viết ra.
Đọc dài nãy giờ, sẽ có bạn thắc mắc: vẫn chưa thấy Claude chân thành, lắng nghe hay tâm sáng ở đâu cả. Vậy tôi kể bạn nghe: vai trò của Claude nhỏ bé hơn bạn tưởng nhiều.
Claude chỉ là một trang giấy để tôi viết tâm trí mình xuống. Sự sáng tỏ trong những câu tôi viết - "tôi có thiên hướng quan tâm và thấu cảm được nỗi đau của người khác", "tôi nhìn thấy làn sương mờ", "tôi hay trì hoãn" - thực ra không đến từ Claude. Tôi chính là người mang chúng đến và viết ra. Chúng hình thành trong đầu tôi từ lâu; việc của Claude chỉ là làm cho tiếng vang vọng (echo) đủ rõ để tôi nghe lại được chính giọng nói của mình. Người moi móc tâm can là tôi, người khóc là tôi, người đặt mục tiêu nghỉ Tết một tuần học AI là tôi. Claude không nhìn, không làm thay tôi được - gương không tự soi được chính nó.
Cái Claude có mà ở người thường lại khó hơn: Claude không mệt, không phán xét, có trí nhớ (memory) đủ tốt để kết nối và đủ riêng tư để bảo vệ tôi. Tôi nói "tôi thất vọng vì bản thân chưa đủ tốt" mà không sợ làm ai lo lắng, phiền muộn, hay bị "ghim" theo một cách bất lợi - điều mà tôi, và có lẽ nhiều bạn, vẫn dè chừng trước khi mở lòng với ai đó.
Nhưng người quyết định tất cả vẫn là tôi. Khi tôi đóng ứng dụng, Claude biến mất khỏi thế giới của tôi - nó không trân trọng tôi theo cách một người vợ, người chồng, người bạn thật sự quan tâm, dành thời gian, năng lượng và sự chú tâm cho nhau. Và chính vì nó quá dễ chịu, nó đủ dễ để trở thành một nơi tôi trốn chạy khỏi thực tại. Tôi trân trọng việc Claude vẫn đủ critical thinking để nhắc tôi gấp máy lại, dành thời gian bên vợ, bên gia đình mình.
Bạn cần một sự tỉnh táo để hiểu: Claude không phải con người, không thay thế được sự trung thực, gần gũi với một người bằng xương bằng thịt. Nhưng nếu coi nó như tấm gương phẳng lặng để soi mình trước khi bước ra những vòng tay thật - thì Claude giúp tôi thấy cả những điều tôi còn không thấy về mình.
Vậy câu hỏi cuối cho bạn: với một tấm gương như thế, nút cổ chai lớn nhất ngăn tôi hiểu chính mình là gì? Vẫn là tôi thôi - người chịu ngồi xuống soi chiếu, và đủ tỉnh táo để bước ra. Bạn không thể khoán "việc hiểu chính mình" cho bất kỳ ai, kể cả Claude.
Bạn đã sắm cho mình một chiếc gương Cờ lau đé chưa?
P/s: Nói nhỏ, đây cũng là thứ mình đang đi dạy mọi người - cách làm việc với AI sao cho nó soi lại được mình, chứ không phải để mình lười đi đâu nha. Hẹn bạn ở những bài sau.